De bescherming die je als kind via het Rijksvaccinatieprogramma opbouwde, houdt niet levenslang stand. Voor sommige ziekten neemt de afweer na verloop van jaren af, en tegen andere ziekten ben je als volwassene nooit ingeënt. Wie op reis gaat of ouder wordt, doet er daarom goed aan zijn vaccinatiestatus af en toe tegen het licht te houden.
Waarom de afweer uit je jeugd afneemt
Een vaccinatie leert je afweersysteem een ziekteverwekker herkennen. Bij een deel van de vaccins blijft die herkenning tientallen jaren intact, bij andere zwakt de bescherming geleidelijk af. Zonder herhaling loop je dan opnieuw risico op een infectie, en dat merk je vaak pas op het moment dat je daadwerkelijk besmet raakt.
Daar komt bij dat het afweersysteem zelf verandert. Naarmate je ouder wordt, reageert het trager op ziekteverwekkers. Ziekten die op jonge leeftijd mild verlopen, kunnen dan een zwaarder beloop krijgen. Juist daarom bestaan er vaccinaties die specifiek voor volwassenen relevant zijn.
DTP: herhaling na een verwonding of vóór een reis
De afkorting DTP staat voor:
- Difterie
- Tetanus
- Polio
Tegen deze ziekten ben je als kind vrijwel zeker ingeënt, maar de bescherming is niet blijvend. Vooral tetanus verdient aandacht. De bacterie leeft in aarde en straatvuil. Via een wond kan hij het lichaam binnendringen. Loop je een diepe of vervuilde wond op en is je laatste prik lang geleden, dan is een herhaling verstandig. Ook vóór een reis naar landen waar difterie of polio nog voorkomt, wordt vaak een nieuwe dtp vaccinatie geadviseerd. Als vuistregel wordt daarbij meestal een termijn van tien jaar aangehouden, al kan het advies per situatie verschillen.
Twijfel je of je nog beschermd bent? Vraag je vaccinatiegegevens op bij de GGD of je huisarts. Zo weet je zeker of een herhaalprik nodig is, in plaats van dat je erachter komt op het moment dat je met een wond bij de huisartsenpost zit.
Gordelroos: een risico dat met de jaren groeit
Gordelroos wordt veroorzaakt door hetzelfde virus als waterpokken. Wie ooit waterpokken heeft gehad, draagt het virus levenslang bij zich; het ligt sluimerend in de zenuwknopen. Wanneer de afweer afneemt, bijvoorbeeld door het ouder worden of door ziekte, kan het virus opnieuw actief worden. Het gevolg is een pijnlijke huiduitslag met blaasjes, meestal in een band op de romp of het gezicht.
De uitslag zelf geneest doorgaans binnen enkele weken, maar de zenuwpijn kan veel langer aanhouden. Die naweeën, postherpetische neuralgie genoemd, kunnen maandenlang het slapen en het dagelijks functioneren verstoren. Omdat het risico op gordelroos en op langdurige pijn toeneemt met de leeftijd, is voor vijftigplussers een gordelroos vaccinatie een verstandige stap. Het vaccin verkleint de kans op de ziekte en op de zenuwpijn die erop kan volgen.
Zo breng je je vaccinatiestatus op orde
Begin met het opvragen van je vaccinatiegegevens. De GGD en je huisarts kunnen vaak terugvinden welke prikken je hebt gehad en wanneer. Met dat overzicht in de hand zie je snel waar de gaten zitten.
Plan vervolgens een afspraak bij een vaccinatielocatie bij jou in de buurt. Ga je op reis, doe dat dan ruim van tevoren. Sommige vaccinaties hebben tijd nodig om bescherming op te bouwen, en soms zijn meerdere prikken met tussenpozen nodig. Voor vaccinaties zonder reisaanleiding, zoals die tegen gordelroos, kun je een moment kiezen dat jou uitkomt.
Een vaccinatie is een kleine moeite vergeleken met de ziekte die je ermee kunt voorkomen. Wie zijn status om de paar jaar controleert en tijdig bijwerkt, hoeft zich bij een verwonding of vóór een verre reis niet af te vragen of hij nog beschermd is.
