In de mooi versierde Protestantse kerk werd het monumentale Berner orgel, na een grondige restauratie, weer feestelijk in gebruik genomen. Dominee Roelof Kloosterziel beet het spits af en heette de genodigden, maar ook andere belangstellenden van harte welkom. De ‘voorganger’ ging ook nog even in op de bijzondere historie van dit muziekinstrument.
Het was in 1781 dat Eberhard Berner uit Osnabrück een orgel bouwde in de middeleeuwse kerk, de huidige Simon en Judaskerk, in opdracht van de toenmalige Hervormde Gemeente. Deze gemeente gebruikte destijds, sinds 1626, dit kerkgebouw voor hun vieringen. Dat had alles te maken met de 80-jarige oorlog. De toenmalige prinsen van Oranje, Willem, Maurits en Frederik Hendrik waren protestant en vochten tegen de katholiek Spanjaarden. Waar de Oranjes ‘de macht’ hadden werden de kerken toegewezen aan de Protestanten en dus ook in Ootmarsum. Dat bleef tot 1810, want in dat jaar zorgde Lodewijk Napoleon er voor dat het oude kerkgebouw werd toegewezen aan de Katholieken. Tevens kregen de Protestanten een eigen onderkomen aan de Ganzenmarkt. Het kerkbestuur van de Protestantse gemeente wist na onderhandelingen het één en ander mee te krijgen naar de nieuw te bouwen kerk. Onder meer het Berner orgel en de preekstoel zaten in het ‘eisenpakket’. Het kerkbestuur uit 1810 kreeg dit na strakke afspraken voor elkaar en dus zorgde Heinrich Quelhorst er voor dat het kerkinstrument overgeplaatst werd. In 1824 voerde Jacobus Ambrost een dispositiewijziging door. Er volgden in de negentiende eeuw diverse reparaties. Onder meer in 1854 werden balgen en windladen hersteld. Ook in 1890 en 1912 vond er een renovatie plaats. In 1930 werd voor het eerst gebruik gemaakt van elektriciteit en werd de magazijnbalg vervangen door een ventilator, die op elektriciteit werkte.
In 1970 en 1971 werd er een restauratieplan opgesteld. De uitvoering werd gedaan door de firma Flentrop ui Zaandam. Nu ruim 50 jaar later heeft dezelfde firma deze restauratie uitgevoerd. Zij hebben gebruik gemaakt van de diensten van Harm en Ingrid Kirschner uit Duitsland, die fantastisch werk hebben afgeleverd. De intensieve renovatie heeft bijna een jaar geduurd. Afgezien van technisch en klank-technisch herstel, werden de oorspronkelijke registerslepen uit 1781 herplaatst. Op het pedaal werd een lang gekoesterde wens van organist Herman Koops een ‘Trompet 8’ op een open plek in de orgelkast toegevoegd.
Rillingen op Kerstavond
“Na de restauratie kon het Berner orgel voor het eerst, nog wel wat voorzichtig op het kerkinstrument worden gespeeld,” vertelt Roelof Kloosterziel, “Ik moet eerlijk bekennen dat het mij rillingen bezorgde. Vanaf dat moment werd de vleugel steeds minder bespeeld en begeleidden de klanken van het orgel de samenzang in deze kerk.”
De mogelijkheden van het Berner orgel
Tijdens deze bijeenkomst kon het publiek genieten van het orgelspel. Op geheel eigen wijze liet vaste organist Herman Koops drie stukken horen met onder meer een eigen bewerking. Tweede organist Henk Linker liet de aanwezigen ‘voelen’ welke mogelijkheden het orgel in zich heeft. Hij deed dat met variaties op Psalm 100 en het bijzondere was dat de componist van dit muziekstuk, Dick Sanderman, in de kerk zat.
Erik Winkel, directeur van Flentrop, en orgeladviseur Aart van Beek vertelden en lieten horen welk een diversiteit er in dit orgel te horen valt. Het was best een technisch verhaal, maar door het spelen werd het toch allemaal een stuk duidelijker. Erik gaf de nodige informatie over de mogelijkheden en Aart liet dit horen en vervolgens de diverse combinaties van registers en pijpen. De echte kenners zullen er met recht van hebben genoten.
Een dankjewel
Dominee Roelof Kloosterziel sloot de bijeenkomst af met een welgemeend dankjewel aan vele betrokkenen. De subsidieverstrekkers, de fondsen, de weldoeners, de mensen, die allerlei acties hielden en al degenen, die een orgelpijp adopteerden of een gift overmaakten. “Ik wil ook iedereen bedanken, die ik niet bedankt heb, want je wilt niemand tekort doen en die wil ik ook zeker niet vergeten,” sluit de ceremoniemeester af. Tot slot waren er bloemen voor Erik Winkel, Aart van Beek en Ingrid Kirschner. Zij werden beloond met een hartverwarmend applaus voor hun ongebreidelde inzet om het orgel en het bijzondere karakter weer nieuw leven in te blazen.
Na afloop was er de gelegenheid om na te praten in Ons Gebouw onder het genot van een hapje en drankje. Velen maakten daar gebruik van om te onderstrepen dat dit orgel, samen met het Epmann orgel in de Simon en Judaskerk, van grote waarde is voor Ootmarsum. Twee met recht unieke orgels, die internationaal tot de toporgels behoren in Europa. Daar mag de Siepelstad met recht trots op zijn.
